การส่งเสริมการท่องเที่ยวตามขีดความสามารถในการรองรับได้ในพื้นที่อุทยานธรณีโลกสตูล
DOI:
https://doi.org/10.14456/psruhss.2026.6คำสำคัญ:
การส่งเสริมการท่องเที่ยว , ขีดความสามารถในการรองรับได้, อุทยานธรณีโลกสตูล , การจัดการท่องเที่ยว , การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนบทคัดย่อ
โครงการวิจัย “การส่งเสริมการท่องเที่ยวตามขีดความสามารถในการรองรับได้ในพื้นที่อุทยานธรณีโลกสตูล” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ประเมินขีดความสามารถการรองรับการท่องเที่ยวในอุทยานธรณีโลกสตูล 2) ศึกษามาตรการควบคุมปริมาณนักท่องเที่ยวให้อยู่ในระดับที่ไม่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อแหล่งท่องเที่ยวในอุทยานธรณีโลกสตูลอย่างมีส่วนร่วม และ 3) นำเสนอรูปแบบกลไกเฝ้าระวังผลกระทบที่เหมาะสมต่อการรองรับนักท่องเที่ยวในอุทยานธรณีโลกสตูล เป็นการวิจัยทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เครื่องมือในการวิจัยประกอบด้วย แบบประเมิน แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ การประชุมกลุ่มย่อยและการจัดเวทีประชุมเชิงปฏิบัติการ โดยคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 30 คน จาก ตัวแทนชุมชน ผู้ประกอบการท่องเที่ยว หน่วยงานภาครัฐ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในพื้นที่ และกลุ่มตัวอย่าง จากนักท่องเที่ยวที่เคยเดินทางเยี่ยมชมอุทยานธรณีโลกสตูลที่มีอายุ 20 ปีขึ้นไป จำนวน 400 คน เพื่อนำไปวิเคราะห์สถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมาน
ผลการศึกษาพบว่า ขีดความสามารถในการรองรับได้ในการท่องเที่ยวอุทยานธรณีโลกสตูล มีปัจจัยชี้วัด ดังนี้ 1) ด้านนิเวศวิทยา/ธรณีวิทยา อยู่ในระดับ At and Approach CC 2) ด้านกายภาพ อยู่ในระดับ Exceed CC 3) ด้านจิตวิทยา อยู่ในระดับ Below CC, Exceed CC และ At and Approach CC 4) ด้านเศรษฐกิจอยู่ในระดับ At and Approach CC 5) ด้านสังคมวัฒนธรรม อยู่ในระดับ Below CC ทั้ง 3 มิติ 6) ด้านสิ่งอำนวยความสะดวกส่วนใหญ่อยู่ในระดับ Below CC มาตรการควบคุมปริมาณนักท่องเที่ยว ประกอบด้วย 1) มาตรการด้านการบริหารจัดการ 2) มาตรการความปลอดภัย 3) มาตรการกฎระเบียบ/ข้อบังคับ สำหรับกลไกเฝ้าระวังผลกระทบที่เหมาะสมต่อการรองรับนักท่องเที่ยว ควรจัดให้มีการแบ่งพื้นที่โซนกิจกรรมนันทนาการ จัดทำป้ายเตือน ป้ายสื่อความหมาย ทางเดินสำหรับการเที่ยวชมซากดึกดำบรรพ์ จัดให้มีเจ้าหน้าที่ประจำ จัดระบบรักษาความปลอดภัยให้กับนักท่องเที่ยว ดังนั้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรกำหนดขีดความสามารถในการเข้าใช้พื้นที่ของนักท่องเที่ยวเพื่อเป็นการอนุรักษ์และป้องกันผลกระทบที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงและเสียหายต่อทรัพยากรการท่องเที่ยวในพื้นที่อุทยานธรณีโลกสตูล
เอกสารอ้างอิง
กรมการท่องเที่ยว. (2563). คู่มือการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์. https://www.dot.go.th/storage/3_01_2562/JiIBmnsOzmzCAgf0M9h83hZ1RoJkUmlPFJA8lTMG.pdf
กรมทรัพยากรธรณี. (2556). การจำแนกเขตเพื่อการจัดการด้านธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณีจังหวัดสตูล. กรุงเทพฯ: ออนป้า.
กรมทรัพยากรธรณี. (2558). แผนแม่บทการบริหารจัดการอุทยานธรณีสตูล ภายใต้โครงการจัดทำแนวทางการบริหารจัดการธรณีวิทยา/แหล่งอนุรักษ์ธรณีวิทยาหรืออุทยานธรณีภาคใต้ (จังหวัดสตูล) (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: ค็อกคิวเมนท์ พลัส.
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (2564). สถิตินักท่องเที่ยวอุทยานแห่งชาติ. https://portal.dnp.go.th/Content/nationalpark?contentId=20014
กองเศรษฐกิจการท่องเที่ยวและกีฬา. (2563). สถิตินักท่องเที่ยวจังหวัดสตูล. กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. https://www.mots.go.th/news/category/740
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2563). แผนปฏิบัติการเพื่อขับเคลื่อนการท่องเที่ยวสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน. https://www.mots.go.th/images/v2022_1683100352472RmluYWwg4LmA4Lil4LmI4Lih4LmB4Lic4LiZIFNERy5wZGY=.pdf
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2563). ประกาศคณะกรรมการนโยบายบริหารจัดการถ้ำแห่งชาติเรื่อง ข้อปฏิบัติในการคุ้มครองถ้ำ. https://drive.google.com/file/d/1Vi7S_sTNj2q_5PgCTvO 1OYj2i9vhzh_x/view
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2562). โครงการเสริมสร้างเครือข่ายทางการท่องเที่ยว “เจ้าบ้านที่ดี”. https://www.dot.go.th/storage/3_01_2562/BVCW4DRQxnOTDokTQQA6EnMuXB4dpxg2sYUpHbbz.pdf.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2563). “คาดการณ์สถานการณ์การท่องเที่ยวไทย” 2 April – June 2020. https://tatreviewmagazine.com/e_magazine/vol-6-no-2-april-june-2020-3/
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานจังหวัดสตูล. (2563). สถานการณ์การท่องเที่ยวสตูล. www.tourismthailand.org/satun
จตุรงค์ คงแก้ว, ภูวดล บุตรรัตน์, นิพนธ์ พงศ์สุวรรณ และพงศ์ธีระ บัวเพ็ชร. (2556). ขีดความสามารถในการรองรับและมาตรการการจัดการท่องเที่ยวแนวปะการังน้ำตื้นเกาะไข่นอก จังหวัดพังงา. วารสารสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ, 11(1), 70-87.
ดรรชนี เอมพันธุ์, พิมพ์ลภัส พงศกรรังศิลป์ และวันชัย อรุณประภารัตน์. (2562). การกำหนดขีดความสามารถในการรองรับการท่องเที่ยวเพื่อสร้างมาตรฐานการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่หมู่เกาะลันตา จังหวัดกระบี่ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ.
นราวดี บัวขวัญ, วนิดา เพ็ชร์ลมุล, และภัชภุล ตรีพันธ์. (2559). ขีดความสามารถในการรองรับของการท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ (สตูล สงขลา ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
นิพล เชื้อเมืองพาน, นิออน ศรีสมยง, ธนธร วชิรขจร, อรวรรณ บุญพัฒน์, และ วงศ์ระวิทย์ น้อมนำทรัพย์. (2563). ศักยภาพและขีดความสามารถในการรองรับได้ของแหล่งท่องเที่ยวน้ำพุร้อนกลุ่มท่องเที่ยวอารยธรรมล้านนา. วารสารศิลปกรรมบูรพา, 23(2), 167-187. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/buraphaJ/article/view/246433
เบญจมาศ ณ ทองแก้ว. (2557). การศึกษาขีดความสามารถในการรับรอง (carrying capacity) การท่องเที่ยวโดยชุมชนของเกาะพิทักษ์ จังหวัดชุมพร (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
ปุณิกา พลอัมพร. (2556). การประเมินขีดความสามารถการรองรับการท่องเที่ยวชายหาดชะอำ จังหวัดเพชรบุรี (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล.
พิมพ์ลภัส พงศกรรังศิลป์, ศิวฤทธิ์ พงศกรรังศิลป์, กนกวรรณ แก้วอุไทย, สุทธิณี พรพันธุ์ไพบูลย์ และสุรศักดิ์ ชูทอง. (2562). การกำหนดขีดความสามารถในการรองรับการท่องเที่ยวด้านกายภาพ จิตวิทยา สังคม วัฒนธรรมและเศรษฐกิจของแหล่งท่องเที่ยวในหมู่เกาะลันตา จังหวัดกระบี่ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.).
ภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. (2561). โครงการศึกษาขีดความสามารถในการรองรับการใช้ประโยชน์ ด้านนันทนาการในพื้นที่อุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา- หมู่เกาะพีพี จังหวัดกระบี่ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
อรอนงค์ เฉียบแหลม, ปวิธ ตันสกุล, บุศรินทร์ นันทะเขต และศิรินันท์ พันธรักษ์. (2563). การพัฒนาแนวทางในการอนุรักษ์ฐานทรัพยากรและการสื่อความหมายธรรมชาติ ในอุทยานธรณีโลกสตูล (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.).
อารยา จันทร์สกุล. (2561). Overtourism: ผลกระทบและแนวทางการจัดการเพื่อความยั่งยืน. https://www.bot.or.th/content/dam/bot/documents/th/research-and-publications/article/regional/2018/2018-Overtourism.pdf
Drápela, E. (2023). Creating strategies to mitigate the adverse effects of overtourism in rural destinations: Experience from the Czech Republic. Sustainability, 15(24), Article 16958. https://doi.org/10.3390/su152416958
Kismartini, K., & Pujiyono, B. (2023). Dynamic capabilities in collaboration based management of GeoPark in Bangka Belitung, Indonesia. Journal of Tourism & Development, 41, 79–94. https://doi.org/10.34624/rtd.v41i0.27712
Leka, A., Lagarias, A., Panagiotopoulou, M., & Stratigea, A. (2022). Development of a Tourism Carrying Capacity Index (TCCI) for sustainable management of coastal areas in Mediterranean islands - Case study Naxos, Greece. Ocean and Coastal Management, 216, Article 105978. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2021.105978
Long, C., Lu, S., Chang, J., Zhu, J., & Chen, L. (2022). Tourism environmental carrying capacity review, hotspot, issue, and prospect. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), Article 16663. https://doi.org/10.3390/ijerph192416663
Manning, R. E. (2011). Indicators and standards in parks and outdoor recreation. In M. Budruk & R. Phillips (Eds.), Quality of life community indicators for parks, recreation and tourism management (pp. 11–22). Springer. https://doi.org/10.1007/978-90-481-9861-0_2
Nghi, T., Lan, N. T., Thai, N. D., Mai, D., & Thanh, D. X. (2007). Tourism carrying capacity assessment for Phong Nha-Ke Bang and Dong Hoi, Quang Binh Province. VNU Journal of Science, Earth Sciences, 23(1), 80-87.
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
Pulido-Fernández, J. I., Carrillo-Hidalgo, I., López-Sánchez, Y., & Casado-Montilla, J. (2025). Assessing social carrying capacity of tourists in protected natural areas. Current Issues in Tourism, 28(7), 1062–1078. https://doi.org/10.1080/13683500.2024.2320865
Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1976). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. ERIC, 19-23. https://eric.ed.gov/?id=ED121845
Santos, P. L. A., & Brilha, J. (2023). A review on tourism carrying capacity assessment and a proposal for its application on geological sites. Geoheritage, 15, Article 47. https://doi.org/10.1007/s12371-023-00810-3.
Shelby, B., & Heberlein, T. A. (1986). Carrying capacity in recreation settings. Oregon State University Press.
Skiniti, G., Lilli, M., Skarakis, N., Tournaki, S., Nikolaidis, N., & Tsoutsos, T. (2024). A holistic approach for tourism carrying capacity estimation in sensitive ecological areas. Environment, Development and Sustainability, 26, 31971–31995. https://doi.org/10.1007/s10668-024-04805-0
Stankey, G. H., Cole, D. N., Lucas, R. C., Petersen, M. E., & Frissell, S. S. (1985). The limits of acceptable change (LAC) system for wilderness planning (General Technical Report INT-176). U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Intermountain Forest and Range Experiment Station. https://research.fs.usda.gov/download/treesearch/66741.pdf
UNEP and PAP/RAC (2009). Workshop on Integrated Coastal Urban Water Planning in Coastal Areas of the Mediterranean (Report). https://iczmplatform.org//storage/documents/ dUQjtOvaYDo1InnEKNO55C1DEr4C8OeHCThZdqPW.pdf
UNESCO. (2020). List of UNESCO Global Geoparks and Regional Networks. https://www.unesco.org/en/iggp/geoparks?hub=67817#full-list-of-unesco-global-geoparks
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). New York: Harper and Row.
Zekan, B., Weismayer, C., Gunter, U., Schuh, B., & Sedlacek, S. (2022). Regional sustainability and tourism carrying capacities. Journal of Cleaner Production, 339, Article 130624. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.130624
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความหรือข้อคิดเห็นใดใดที่ปรากฏในวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงครามเป็นวรรณกรรมของผู้เขียน ซึ่งบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
