กระบวนการสร้างคุณค่าจากทุนทางสังคมวัฒนธรรม สู่การพัฒนาบนความเข้มแข็งและยั่งยืนของชุมชน ตำบลผาปัง อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ของการวิจัยนี้คือ 1) เพื่อถอดบทเรียนการจัดการชุมชน บนฐานการพัฒนาตามศักยภาพและบริบทของชุมชน 2) เพื่อสังเคราะห์และนำเสนอกระบวนการสร้างคุณค่าชุมชนวิถีสู่การพัฒนาบนความเข้มแข็งและยั่งยืนของชุมชน และ 3) เพื่อจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาแบบมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลผาปัง อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ซึ่งเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) นอกจากนั้น การวิเคราะห์เอกสาร การสังเกตแบบมีส่วนร่วม การสนทนากลุ่ม และการสัมภาษณ์เชิงลึก ถูกนำมาใช้ในการวิจัยนี้ สำหรับเครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ และแบบร่างประเด็นคำถามในการถอดบทเรียนชุมชนและองค์ความรู้กระบวนการสร้างคุณค่า วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนา และมีการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า ผลจากการวิจัย พบว่า การจัดการชุมชนของชุมชนผาปังมีจุดเริ่มต้นจากปัญหาการขาดแคลนที่ดินทำกินและแหล่งน้ำ การอพยพของคนวัยแรงงานสู่เมืองใหญ่ การกระจายการพัฒนาจากภาครัฐไม่ทั่วถึง รวมถึงการขัดแย้งในเชิงความคิดของคนในชุมชน ดังนั้น กระบวนการพัฒนาชุมชนถูกนำมาใช้ภายใต้แนวคิดการพึ่งพาตนเองเป็นหลัก โดยกระบวนการเชิงคุณค่าของการจัดการชุมชนนั้น และกระบวนการสร้างมูลค่าเพิ่มทางสังคมร่วม (Creating Shared Values: CSV) ขับเคลื่อนโดยคณะกรรมการชุมชนผาปัง อันเป็นองค์กรภาคประชาสังคม ประเภทกิจการเพื่อสังคม หรือ Social Enterprise แม้ว่าปัญหาของการดำเนินงานเบื้องต้นคือเรื่องความแตกต่างทางความคิดในด้านการบริหารจัดการทรัพยากรที่มีอยู่ ชุมชนก็มีความเข้มแข็งยึดโยงกันด้วยความสัมพันธ์ระบบเครือญาติและระบบธรรมนูญหมู่บ้าน ก่อเกิดคุณค่าจากทุนทางทรัพยากรธรรมชาติ ทุนมนุษย์และฐานองค์ความรู้ และทุนทางสังคมของชุมชน ซึ่งสะท้อนผ่านกระบวนการสร้างคุณค่าชุมชนวิถีสู่การพัฒนาบนความเข้มแข็งและยั่งยืนของชุมชนในรูปแบบ PHAPANG Model