ผ้าทอมัดหมี่ : รักษ์ ถักทอสุนทรียภาพชีวิตเมืองสองแคว

ผู้แต่ง

  • ธมลวรรณ แสงนาค สาขาทัศนศิลป์ คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
  • กฤษณา หงษ์อุเทน สาขาทัศนศิลป์ คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
  • ปรีชา เถาทอง สาขาทัศนศิลป์ คณะจิตรกรรม ประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร

คำสำคัญ:

ผ้าทอมัดหมี่, รักษ์ ถักทอสุนทรียภาพชีวิต, เมืองสองแคว

บทคัดย่อ

ผ้าทอมัดหมี่ เป็นศิลปะการทอผ้าพื้นเมือง การทอผ้าจากเส้นด้ายที่ผ่านกระบวนการมัดย้อมสีก่อนนำมาทอเป็นผ้า เพื่อให้เกิดลวดลายและสีสันตามความต้องการ บทความนี้มุ่งเน้นการนำเสนอความงดงามอันเป็นเอกลักษณ์ของผ้าทอบ้านม่วงหอม อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก หรือเมืองสองแคว ซึ่งเป็นผลผลิตทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาพื้นบ้าน และความภาคภูมิใจในบ้านเกิดหรือเมืองสองแคว ที่สะท้อนผ่านลวดลายอันเป็นเอกลักษณ์ของพื้นถิ่นล้านนาโดย เฉพาะอย่างยิ่งลายดอกปีบ ลายไก่โคมขอ ลายสองแคว และลายน้ำไหล หรือลายน้ำน่าน ซึ่งเปรียบเสมือนกระแสธารแห่งน้ำใจของผู้คนที่ไม่เคยเลื่อนหาย ทว่ายังคงไหลรินเคียงคู่ไปกับกระแสน้ำที่ไหลผ่านกระแสแห่งกาลเวลา จนกลายเป็นชีวิตที่ผูกพันกัน แนวคิดเกี่ยวกับ “สายน้ำแห่งวัฒนธรรม” สื่อสะท้อนในบทสัมภาษณ์ จากผู้เชี่ยวชาญ ช่างทอผ้า ภูมิปัญญาการทอผ้าของท้องถิ่น และนักสะสม ผ้าทอในท้องถิ่น ที่อธิบายถึงความหมาย ความสำคัญในเชิงลึกที่ซ่อนอยู่ในผื่นผ้าทอ และปัจจัยในการดำเนินชีวิตที่งดงาม ซึ่งเปรียบเสมือนการจรดปลายเข็มลง บนผืนผ้าอย่างประณีตเพื่อปักเย็บและถักทอ อัตลักษณ์อันวิจิตรแห่งคุณค่าทาง จิตใจออกมาให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรม หรืออีกนัยหนึ่งคือ การสร้างกลวิธีที่สามารถ โน้มน้าวหรือปลุกจิตสำนึกให้ผู้คนตระหนักรู้ถึงคุณค่าแห่งความงามในทุกขณะ จิตที่ได้ย้อนระลึกถึงพื้นถิ่นอันเป็นบ้านเกิดของตน

คำสำคัญ : ผ้าทอมัดหมี่, รักษ์ ถักทอสุนทรียภาพชีวิต, เมืองสองแคว

เอกสารอ้างอิง

กรมศิลปากร. (2563). พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงใหม่ ผ้าไหมมัดหมี่. สืบค้นเมื่อ 24 เมษายน 2567, จาก https://www.finearts.go.th/chiangmaimuseum/view/.

กองส่งเสริมวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยนเรศวร. (2560). สถานอารยธรรมศึกษาโขง-สาละวิน มหาวิทยาลัยนเรศวรจับมือพัฒนาชุมชน สร้างสรรค์ 11 ลวดลายผ้าทอเอกลักษณ์จังหวัดพิษณุโลก. สืบค้นเมื่อ 16 พฤษภาคม 2565, จาก https://www.nuac.nu.ac.th/v3/?p=3170

กำจร สุนพงษ์ศรี. (2523). สุนทรียศาสตร์. กรุงเทพฯ: ไทยวัฒนาพานิช.

เผ่าทอง ทองเจือ. (2560). มัดหมี่ หนึ่งในผ้าในวัฒนธรรมอาเซียน. สืบค้นเมื่อ 23 เมษายน 2567, จาก https://www.trueplookpanya.com/education/content/57282/-artfin-art-.

มหาวิทยาลัยศิลปากร. (2543). ผ้าทอพื้นเมืองในภาคเหนือ. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

เยื้อง ปั้นเหน่งเพ็ชร์. (2564). สุนทรียศาสตร์ในพระบฏล้านนา. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมสิ่งทอ. (2562). จากกล้าไม้พระราชทานสู่งานวิจัย"ลายดอกปีบ". สืบค้นเมื่อ 5 ตุลาคม 2566, จาก https://www.thaitextile.org/th/insign/detail.961.1.0.html.

สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดพิษณุโลก. (2566). ผ้าลายดอกปีบ จังหวัดพิษณุโลก. สืบค้นเมื่อ 5 มกราคม 2567, จาก https://phitsanulok.prd.go.th/th/content/category/detail/id/286/iid/8702 ไม่ปรากฏอ้างอิงในเนื้อเรื่อง.

หอภาพถ่ายล้านนา. (2562). ภาพเขียนจิตรกรรมบนผืนผ้า (พระบฏ) วัดเจดีย์สูง อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่. สืบค้นเมื่อ 4 พฤษภาคม 2566, จาก https://cmhop.org/product/.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2024-04-30

รูปแบบการอ้างอิง

แสงนาค ธ., หงษ์อุเทน ก., & เถาทอง ป. (2024). ผ้าทอมัดหมี่ : รักษ์ ถักทอสุนทรียภาพชีวิตเมืองสองแคว. วารสารช่อพะยอม, 35(1), 324–343. สืบค้น จาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/ejChophayom/article/view/272500

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ