แนวทางส่งเสริมบทบาทภาคประชาชนในการตรวจสอบการบริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลชื่นชม อำเภอชื่นชม จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

การตรวจสอบการบริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นโดยภาคประชาชนเป็นองค์ประกอบสำคัญของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี เนื่องจากช่วยส่งเสริมความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานขององค์การบริหารส่วนตำบลหลายแห่งยังเผชิญข้อจำกัดด้านการสร้างการมีส่วนร่วมและกลไกการตรวจสอบจากภาคประชาชน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และอุปสรรคของบทบาทภาคประชาชนในการตรวจสอบการบริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลชื่นชม อำเภอชื่นชม จังหวัดมหาสารคาม และ 2) เสนอแนวทางการส่งเสริมบทบาทภาคประชาชนในการตรวจสอบการบริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลชื่นชม การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 35 คน ได้แก่ ผู้บริหาร สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบล ผู้นำชุมชน กลุ่มอาสาสมัคร และตัวแทนภาคประชาชน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า บทบาทภาคประชาชนในการตรวจสอบการบริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลชื่นชมยังอยู่ในลักษณะการมีส่วนร่วมเชิงรับ โดยพบปัจจัยที่เกี่ยวข้อง 6 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านบทบาทของผู้นำชุมชน พบว่าผู้นำชุมชนมีบทบาทเป็นตัวกลางในการสื่อสารข้อมูลระหว่างองค์การบริหารส่วนตำบลกับประชาชน แต่การถ่ายทอดข้อมูลยังไม่ทั่วถึง 2) ด้านความตระหนักของประชาชน พบว่าประชาชนส่วนหนึ่งยังมองว่าการตรวจสอบเป็นหน้าที่ของสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบลและผู้นำชุมชน 3) ด้านความเข้มแข็งของชุมชน พบว่าการรวมกลุ่มเพื่อตรวจสอบการทำงานของ อบต. ยังไม่ต่อเนื่องและยังขึ้นอยู่กับแกนนำบางกลุ่ม 4) ด้านนโยบายและและบทบาทขององค์กรภาครัฐ พบว่าช่องทางการเปิดเผยข้อมูลและกลไกสนับสนุนการมีส่วนร่วมยังไม่เอื้อต่อการตรวจสอบเชิงรุก 5) ด้านผลประโยชน์ตอบแทน พบว่าประชาชนให้ความสำคัญกับกิจกรรมที่เห็นผลประโยชน์ต่อชุมชนอย่างชัดเจน และ 6) ด้านการสื่อสารและการประชาสัมพันธ์ พบว่าช่องทางการสื่อสารยังไม่ครอบคลุมกลุ่มผู้สูงอายุและประชาชนที่ไม่เข้าถึงเทคโนโลยี  แนวทางการส่งเสริมบทบาทภาคประชาชน ได้แก่ การพัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชนและเครือข่าย STRONG การสร้างความรู้ด้านกฎหมาย สิทธิ หน้าที่ และภารกิจขององค์การบริหารส่วนตำบล การเพิ่มช่องทางสื่อสารที่เข้าใจง่ายและเข้าถึงประชาชนทุกกลุ่ม และการออกแบบกลไกการมีส่วนร่วมที่เปิดโอกาสให้ประชาชนตรวจสอบการบริหารได้อย่างต่อเนื่องและเป็นรูปธรรม