การตีความเหตุสุดวิสัยและผลกระทบต่อสัญญาจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ในสถานการณ์โควิด-19: ศึกษากฎหมายไทยเปรียบเทียบกับ สหภาพยุโรปและญี่ปุ่น

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการตีความและการปรับใช้หลัก “เหตุสุดวิสัย” ในสัญญาจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐภายใต้พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 โดยมุ่งวิเคราะห์ปัญหาการขยายระยะเวลาตามสัญญาในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) รวมทั้งศึกษาเปรียบเทียบแนวทางการบริหารสัญญาภาครัฐของสหภาพยุโรปและประเทศญี่ปุ่นภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉิน ซึ่งใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร (Doctrinal Research) โดยศึกษาวิเคราะห์บทบัญญัติของกฎหมาย ระเบียบ หนังสือเวียนของกรมบัญชีกลาง แนวคำพิพากษาของศาลปกครอง ตลอดจนกฎหมายและแนวปฏิบัติของสหภาพยุโรปและประเทศญี่ปุ่นที่เกี่ยวข้องกับการบริหารสัญญาจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในภาวะวิกฤติ  ผลการศึกษาพบว่า การตีความเหตุสุดวิสัยในสัญญาจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐไม่อาจยึดหลักกฎหมายแพ่งเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องพิจารณาร่วมกับหลักกฎหมายมหาชน โดยเฉพาะหลักความต่อเนื่องของบริการสาธารณะ หลักความได้สัดส่วน และหลักธรรมาภิบาล เพื่อสร้างความสมดุลระหว่างประโยชน์สาธารณะกับภาระของคู่สัญญาฝ่ายเอกชน ทั้งนี้ สถานการณ์การแพร่ระบาดของ COVID-19 อาจถือเป็นเหตุสุดวิสัยหรือเหตุที่คู่สัญญาไม่ต้องรับผิด อันเป็นเหตุให้สามารถขยายระยะเวลาตามมาตรา 102 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวได้ นอกจากนี้ แนวทางการแก้ไขสัญญาตาม Directive 2014/24/EU และแนวทางบริหารสัญญาภาครัฐของประเทศญี่ปุ่นในภาวะฉุกเฉิน ยังสะท้อนให้เห็นถึงความยืดหยุ่นในการบริหารสัญญาภาครัฐภายใต้สถานการณ์วิกฤติ ผู้เขียนเสนอว่า ควรกำหนดแนวทางหรือหลักเกณฑ์กลางในการตีความเหตุสุดวิสัยและการขยายระยะเวลาตามสัญญาให้มีความชัดเจนและเป็นมาตรฐานเดียวกัน เพื่อเสริมสร้างความแน่นอนทางกฎหมาย ลดความแตกต่างในการใช้ดุลพินิจของหน่วยงานของรัฐ และเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารสัญญาจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในสถานการณ์ฉุกเฉิน