การประกอบสร้างความหมายของการย้ายถิ่นวัยแรงงานจากชนบทสู่เมืองในมิวสิกวิดีโอเพลงไทยสากล

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การประกอบสร้างความหมายการย้ายถิ่นวัยแรงงานจากชนบทสู่เมือง โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาจากการจำแนกหมวดหมู่สิ่งที่ปรากฏในมิวสิกวิดีโอเพลงไทยสากลเนื้อหาเกี่ยวกับการย้ายถิ่นแรงงาน จำนวน 6 ผลงาน มียอดรับชมมากกว่า 10 ล้านครั้งบนยูทูบ ในช่วง พ.ศ. 2558–2568

ผลการวิจัยพบว่า การประกอบสร้างความหมายการย้ายถิ่นมี 4 ด้าน ได้แก่ 1) เหตุผลการย้ายถิ่นผ่านวาทกรรมความกตัญญูที่แปลงแรงกดดันทางเศรษฐกิจเป็นหน้าที่ทางศีลธรรม 2) ความหมายเชิงพื้นที่ผ่านภาพคู่ตรงข้ามระหว่างเมืองที่ไร้ตัวตนกับชนบทเป็นที่พื้นที่เยียวยา 3) อุดมการณ์และการครอบงำทางวัฒนธรรมที่เน้นปัจเจกนิยมและยกย่องความอดทน นำไปสู่การยอมรับระบบทุนนิยม และ 4) รหัสสัญลักษณ์พิเศษ เช่น สัญญะดิจิทัลหรือของแทนใจที่เชื่อมความสัมพันธ์ครอบครัวข้ามถิ่น ด้านการประกอบสร้างความหมายเชิงสังคม พบ 3 มิติ ได้แก่ 1) มิติทุนนิยม ที่เผยให้เห็นสภาวะเปราะบางของแรงงานซึ่งถูกทำให้เป็นสินค้าในสื่อบันเทิง 2) มิติความเหลื่อมล้ำ ที่ประกอบสร้างความแตกต่างของโอกาสระหว่างเมืองกับชนบท จนการย้ายถิ่นเป็นทางเลือกสำคัญของการดำรงชีพ และ 3) มิติอุดมการณ์ทางสังคม ที่ผลิตซ้ำค่านิยมการยอมรับชะตากรรมและการเสียสละของแรงงานในฐานะ “ฮีโร่ครอบครัว” ส่งผลให้โครงสร้างสังคมเดิมยังคงอยู่โดยขาดการตระหนักรู้ทางชนชั้น ผลการศึกษาช่วยให้เข้าใจการประกอบสร้าง “พื้นที่ข้ามถิ่นเสมือน” ซึ่งฉายให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างชนบทและเมืองในสังคมไทยร่วมสมัย และเป็นกรอบสำคัญในการทำความเข้าใจภาพแทนแรงงานย้ายถิ่น รวมถึงใช้เป็นข้อมูลต่อการกำหนดนโยบายแรงงานและการพัฒนาสังคมในอนาคต