พลวัตการก่อรูปวาระนโยบายการขยายอายุเกษียณข้าราชการพลเรือนไทย พ.ศ. 2557–2568
DOI:
https://doi.org/10.14456/gjl.2026.30คำสำคัญ:
การกำหนดวาระนโยบาย, อายุเกษียณข้าราชการ, กรอบพหุกระแส, หน้าต่างโอกาสเชิงนโยบาย, วาทกรรมสาธารณะบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ลำดับเหตุการณ์และการเปลี่ยนแปลงสถานะของวาระนโยบายการขยายอายุเกษียณข้าราชการพลเรือนไทย พ.ศ. 2557–2568 2) อธิบายกลไกการเชื่อมโยงกระแสปัญหา กระแสนโยบาย และกระแสการเมืองภายใต้เงื่อนไขเชิงสถาบันและวาทกรรมสาธารณะ และ 3) วิเคราะห์บทบาทและกลยุทธ์ของผู้ประกอบการนโยบายในแต่ละช่วงเวลา การวิจัยเชิงคุณภาพนี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสารจำนวน 29 รายการ ประกอบด้วยเอกสารทางราชการ 3 รายการ ข่าวและบทความสื่อ 6 รายการ และงานวิชาการ 20 รายการ โดยใช้การลงรหัสเชิงธีมตามกรอบพหุกระแสร่วมกับการวิเคราะห์กรอบความหมายและการเปรียบเทียบเชิงเวลา ผลการวิจัยพบว่า การก่อรูปวาระนโยบายมีพัฒนาการอย่างไม่เป็นเส้นตรงและเปลี่ยนแปลงสถานะตามบริบทผ่าน 3 ช่วงเวลา โดยพัฒนาจากวาระเชิงยุทธศาสตร์ในช่วงแรกไปสู่สภาวะวาระถูกชะลอชั่วคราวในช่วงที่สองอันเนื่องมาจากวิกฤตโรคระบาดและแรงต้านด้านการแย่งงานคนรุ่นใหม่ และกลับเข้าสู่วาระศึกษาของฝ่ายบริหารในช่วงปัจจุบัน ข้อค้นพบชี้ให้เห็นกลไกสำคัญว่า แรงกดดันด้านประชากรและการคลังเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการเปิดหน้าต่างโอกาส แต่ต้องอาศัยผู้ประกอบการนโยบายในการใช้กลยุทธ์ประนีประนอมเชิงสถาบันและปรับข้อเสนอสู่ทางเลือกการจ้างงานที่ยืดหยุ่น เพื่อลดแรงต้านด้านวาทกรรมความไม่เท่าเทียมระหว่างรุ่นในพื้นที่สาธารณะ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายคือ รัฐบาลควรส่งเสริมรูปแบบการจ้างงานต่อหลังเกษียณโดยสมัครใจแบบยืดหยุ่น และปรับปรุงระบบบำนาญด้วยกลไกชะลอการรับบำนาญเพื่อรักษาความยั่งยืนทางการคลัง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ. (2561). ประกาศเรื่อง ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561-2580). ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนที่ 82 ก. (13 ตุลาคม 2561).
ไทยพีบีเอส. (2560). คกก. ปฏิรูปสังคมเสนอขยายเกษียณอายุทำงาน ขรก.เป็น 63 ปี. https://www.thaipbs.or.th/news/content/267608
ไทยพีบีเอส. (2561). วิษณุเผยยังไม่ขยายราชการ 63 ปี. https://www.thaipbs.or.th/news/content/275309
ไทยพีบีเอส Policy Watch. (2567). ยืด 65–70 ปี รับมือสังคมสูงวัย. https://policywatch.thaipbs.or.th/article/life-152
ไทยรัฐ. (2562). เกษียณอายุ 63. https://www.thairath.co.th/news/local/1582275
บีบีซีไทย. (2568, December 5). แนวคิดขยายจาก 60 เป็น 65 ปี แก้ปัญหาสังคมผู้สูงวัยได้จริงแค่ไหน. https://www.bbc.com/thai/articles/ckgk5nk89eno
ประสงค์ชัย เศรษฐสุรวิชญ์. (2559). การศึกษาการเข้าสู่วาระนโยบาย: วิเคราะห์ตัวแบบพหุกระแส และการนำไปใช้. วารสารการเมือง การบริหาร และกฎหมาย, 7 (3): 301-331.
ปาริชาติ ปากชำนิ, ภาณุวัฒน์ ปากชำนิ, ทนงศักดิ์ ทองศรีสุข, อัจฉราภรณ์ เชื้อช้าง, และ กัลยารัตน์ กำลังเหลือ. (2566). การศึกษาภาวะพฤฒพลังในชุมชนอำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, 5(2), 473–480.
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2558). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2557. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
วรเวศม์ สุวรรณระดา, พรพจ ปรปักษ์ขาม, และ นฎา วะสี. (2564). กบช.: กลไกช่วยคนไทยมีเงินหลังเกษียณกับความเสี่ยงที่รออยู่. สืบค้นจาก https://tdri.or.th/2021/10/the-national-pension-fund/
ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในสิงคโปร์. (2567). สิงคโปร์เพิ่มเกณฑ์เกษียณอายุเป็น 64 ปี ในปี 2569. สืบค้นจาก https://thaibizsingapore.com/news/sub/policies/increase_retirement_age_to_64/
สราวุธ ไพฑูรย์พงษ์, อุษณีย์ ศรีจันทร์ และกันต์ ธีระพงษ์. (2566). การขยายอายุเกษียณในญี่ปุ่น. สืบค้นจาก https://tdri.or.th/2023/01/japan-aging-workforce/
สำนักงบประมาณ. (2565). พระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักนายกรัฐมนตรี.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานสถานการณ์ไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/upload_file/2024/20240410154107_59259.pdf
สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. (2564). ผลการพิจารณารายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง การจ้างงานข้าราชการภายหลังเกษียณอายุ 60 ปี เพื่อรองรับสังคมสูงวัย ของคณะกรรมาธิการการพัฒนาสังคม และกิจการเด็ก เยาวชน สตรี คนพิการ และผู้ด้อยโอกาส วุฒิสภา. ที่ นร 0503/9492.
อรรถวัฒน์ พูนสวัสดิ์, และ วริยา ล้ำเลิศ. (2560). สภาพสังคมในปัจจุบันกับความเหมาะสมต่อการกำหนดเกณฑ์เกษียณอายุของประเทศไทย. วารสารวิจัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา) สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 5(3), 83–93. Retrieved from https://so04.tci-thaijo.org/index.php/gskkuhs/article/view/107860
อัครวินท์ ศาสนพิทักษ์. (2559). การขยายอายุที่จะเกษียณในสังคมสูงอายุ. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา, 8(1), 1–10.
เอ็มคอดนิวส์. (2568). นักวิชาการชี้ขยายยื้อเวลา 6 ปี แนะควรเปลี่ยนตำแหน่งไม่ให้กระทบคนรุ่นใหม่.
https://news1005.mcot.net/news1005/-/news/list/130823
Cobb, R. W., & Ross, M. H. (1997). Cultural strategies of agenda denial: Avoidance, attack, and redefinition. University Press of Kansas.
Cobb, R. W., & Elder, C. D. (1983). Participation in American politics: The dynamics of agenda-building. Allyn and Bacon.
Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51–58.
https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x
Hall, P. A., & Taylor, R. C. R. (1996). Political science and the three new institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936–957. https://doi.org/10.1111/j.1467-48.1996.tb00343.x
Kingdon, J. W. (2014). Agendas, alternatives, and public policies (2nd ed.). Pearson Education Limited.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2019). Pensions at a glance 2019: OECD and G20 indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/b6d3dcfc-en
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2022). Pensions at a glance Asia/Pacific 2022. OECD Publishing.
Phijaisanit, E. (2024). Fostering active ageing in Thailand’s informal economy: A policy imperative. Thammasat Review of Economic and Social Policy, 9(1), 54–73. Retrieved from https://so04.tci-thaijo.org/index.php/TRESP/article/view/269765
Pierson, P. (2000). Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review, 94(2), 251–267. https://doi.org/10.2307/2586011
Seng, T. A. (2016). The limits of the multiple streams framework in explaining Singapore’s policy process (Unpublished manuscript). Academia.edu. Retrieved from https://www.academia.edu/29098128/The_Limits_of_the_Multiple_Streams_Model_in_Explaining_Singapores_Policy_Process
United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP). (2022). Asia-Pacific report on population ageing 2022. UNESCAP.
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. (2022). World population prospects 2022: Summary of results. United Nations.
World Health Organization (WHO). (2002). Active ageing: A policy framework. WHO. https://extranet.who.int/agefriendlyworld/wp-content/uploads/2014/06/WHO-Active-Ageing-Framework.pdf
Zohlnhöfer, R., Herweg, N., & Rüb, F. (2015). Theoretically refining the multiple streams framework. European Journal of Political Research, 54(3), 412–418.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการบริหารปกครอง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
