การเมืองเรื่องการจัดสรรเงินอุดหนุนเฉพาะกิจ: กรณีศึกษารัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) และรัฐบาลจากการเลือกตั้ง พ.ศ.2562

บทคัดย่อ

การจัดสรรเงินอุดหนุนเฉพาะกิจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นกลไกสำคัญของรัฐในการสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ อย่างไรก็ตาม กระบวนการจัดสรรงบประมาณดังกล่าวอาจได้รับอิทธิพลจากปัจจัยทางการเมืองระหว่างการเมืองระดับชาติและระดับท้องถิ่น การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการเมืองระดับชาติและระดับท้องถิ่นที่มีอิทธิพลต่อการจัดสรรเงินอุดหนุนเฉพาะกิจ และเพื่อวิเคราะห์กลไกทางการเมืองที่เกี่ยวข้องกับการจัดสรรงบประมาณดังกล่าวในบริบททางการเมืองที่แตกต่างกัน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสารร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ และศึกษากรณีองค์การบริหารส่วนจังหวัด 4 แห่ง ได้แก่ เชียงใหม่ สุพรรณบุรี บุรีรัมย์ และสุราษฎร์ธานี ในช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2555–2564 โดยแบ่งการวิเคราะห์ออกเป็นสามช่วงบริบททางการเมือง ได้แก่ ช่วงรัฐบาลจากการเลือกตั้งก่อนปี พ.ศ. 2557 ช่วงรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ และช่วงรัฐบาลหลังการเลือกตั้งปี พ.ศ. 2562  ผลการศึกษาพบว่า พลวัตการจัดสรรเงินอุดหนุนเฉพาะกิจผันแปรตามระบอบการเมืองอย่างมีนัยสำคัญ แบ่งออกเป็น 3 ห้วงเวลา ได้แก่ 1) ยุคประชาธิปไตยปกติ (สมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์) กลไกจักรกลเศรษฐกิจการเมืองทำงานอย่างเต็มรูปแบบ เกิดการเมืองแบบถังหมูที่ใช้เม็ดเงินอุดหนุนเป็นเครื่องมือปูนบำเหน็จพื้นที่ฐานเสียงและพรรคร่วมรัฐบาล ในขณะที่พื้นที่ฝ่ายค้านถูกกีดกันและเกิดภาวะตีบตันทางการคลัง  2) ยุครัฐบาล คสช. เกิดการรวบอำนาจกลับสู่ส่วนกลางและแช่แข็งจักรกลการเมืองท้องถิ่น เม็ดเงินอุดหนุนเฉพาะกิจลดลงอย่างรุนแรง รัฐใช้ความเป็นรัฐราชการเข้าแทรกแซงและตัดท่อน้ำเลี้ยงเพื่อทำลายโครงข่ายอุปถัมภ์เดิม และ 3) ยุคเปลี่ยนผ่านและสืบทอดอำนาจ (สมัยรัฐบาลเลือกตั้ง พ.ศ. 2562) การเมืองแบบถังหมูได้ฟื้นคืนชีพ งบประมาณถูกนำกลับมาใช้เป็นเครื่องมือต่อรองเพื่อสร้างพันธมิตรทางการเมือง ส่งผลให้พื้นที่ของพรรคร่วมรัฐบาลที่มีอำนาจต่อรองสูงได้รับการจัดสรรงบประมาณอย่างก้าวกระโดดในเวลาต่อมา